Schrijven met zintuigen. Wil je je verhaal echt tot leven laten komen, zorg dan dat je ze niet vergeet. Het geeft kraak en smaak aan dat wat je schrijft. Geuren en smaken liggen op een veel dieper niveau opgeslagen in het brein van je lezer, maak daar dus gebruik van.

Met deze schrijftips gaat je dat zeker lukken!

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

Schrijven met je zintuigen

Schrijven met al je zintuigen is lastig. Op z’n minst vereist het oefening. Toen ik In Spanje schijnt altijd de zon schreef was het niet alleen het verhaal dat ik nodig had. Het ging er ook om dat ik de Sahelwind die over de kurkdroge Andalusische landweggetjes stoof op papier kreeg, net als de donzige, helwitte kraag van de Sierra Nevada in december en het bakstenen rood van het la Alhambra in het hart van Granada.

 

Als je je zintuigen inzet, maak je taal beeldend.

 

Hoe zat het ook alweer met zintuigen? Laten we bij het begin beginnen. We hebben er vijf: geur, smaak, gehoor, tast en zicht. Gehoor en zicht zijn de makkelijke zintuigen, die gebruik je bijna zonder dat je je er bewust van bent.  Maar hoe krijg je de rest van de zintuigen een beetje smaakvol in je teksten?

 

Een testje voordat we beginnen

 

Altijd leuk. Een testje.

 

Hoe omschrijf je de smaak van een ijsje op een zwoele zomeravond, laten we zeggen, ergens aan het strand van Scheveningen?

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

‘Oh, die van Italiano Bello? Die heeft zulk lekker ijs!’

En dé groentensoep van oma uit de creusetpan?

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

‘O joh, als ik daaraan denk, zo lekker hè.’

En een hamburger van de slager?
‘Dat zijn de lekkerste!’

En appeltaart van de Albert Heyn?
‘Uit de oven is ‘ie lekker joh!’

En zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Een vreselijk woord: lekker

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

 

Ik struikelde zowat over het boekje van Reinier Spreen De taal van smaak‘Lekker. Wat is het toch een vreselijk woord.’ Hij opende niet alleen met die zin zijn boek, het stond zelfs op de flap.

 

De ondertitel luidde: ‘Hoe je woorden vindt voor wat je ruikt en proeft’. Ik wist genoeg, rekende het enige exemplaar in de winkel af en schoof thuis direct aan mijn schrijftafel.

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

Geen moment spijt van gehad. Het boekje telt slechts 89 pagina’s en is superfijn naslagwerk.

De smaak van taal, het boek

Spreen begint met de technische uitleg. Niet onaardig, omdat je daarmee ook direct begrijpt waarom het zo lastig is om smaak te vangen in woorden. Smaak bestaat voor het overgrote deel uit geur. Ruiken doen we niet alleen via de neus ‘orthonasaal’, maar ook ‘retronasaal’ via de mond.

 

Neem thuis gerust eens de proef op de som. Maak een mix van suiker en kaneel, blinddoek de eerste de beste persoon in je omgeving, zeg hem of haar de neus dicht te knijpen en laat de persoon het mixje proeven.

 

De persoon zal het hebben over suiker maar niet over kaneel. Kaneel ruik je namelijk, maar proef je niet, voor suiker werkt het precies omgekeerd, je proeft het maar ruikt het niet. Het is een trucje dat mij ooit uitgelegd werd door Granada Wijnen (onder de wijnkenners hoef je het niet te proberen, de meesten weten dit al).

 

Breng je verhaal op smaak

Smaak bestaat uit zout, zoet, zuur, bitter. In het boek komt al snel umami om de hoek, de vijfde smaak. Een mix van parmaham en oude kaas, maar zonder het zout. Ik vind het een lastige, misschien omdat we hem in het Westen niet zo vaak noemen (en daardoor ook niet herkennen).

 

 

Geuren zijn ongrijpbaar

 

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

Geuren zijn ongrijpbaar, maar ruik met meer aandacht en je merkt al snel dat je er meer herkent dan je aanvankelijk dacht. Wijnexperts mogen overdreven klinken (‘ik ruik een hazelnootje, vermengd met framboos en berkenhout’), ze vinden kennelijk wel de juiste woorden.

 

Precies dat is waar het de meesten schrijvers aan ontbreekt.

 

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

Hoe ruikt vuilnis?

Hoe ruikt vuilnis? Of de stad net na een zomerse regenbui? Of wat dacht je van een citroen? We zeggen snel: het stinkt, het ruikt lekker zomers (lekker gebruiken de Vlamingen in die context trouwens nooit), of het ruikt citroenig.

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

Het wordt pas interessant als de schrijver bij penetrante woorden weet te komen als het gaat over geuren. Want hoe ruikt een vuilnishoop? Naar rottende vijgen die hartje zomer, vol in de zon met veertig graden, gisten op de grond tussen koffieresten en pizzadozen? Of naar roestende blikjes en schimmelende broodresten?

 

Ruik je het verschil?

 

Het is ongelooflijk wat voor beelden we met geurwoorden we kunnen opwekken als we de juiste gebruiken. Speel daarmee.

 

3 redenen waarom geur (& smaak) lastig op papier komt

 

  1. Ze laten zich niet rangschikken

 

Van hardgroen naar pastelgroen. Er zit een rangschikking in een kleurenpalet. Doe dat eens met geuren. Komt roos voor citroen? Of lavendel na munt? Zeg jij het maar.

 

Eén atoom meer of minder kan het verschil zijn tussen de geur van vers gemaaid gras en die van rotte eieren – uit: De taal van smaak

 

Geuren categoriseren kan wel. Dat deed een Amerikaanse chemicus Ann Noble. Haar indeling is nu de leidraad voor elke wijncursus.

 

  1. We leren ze niet te benoemen

 

We leren dit van onze ouders: dit is een bal, dit een bloem en dat een wasmand. Dat wat je hoort is een tram, dat een schoolbel en dat is papa die met z’n sleutel tikt op het raam.

 

Bij geuren en smaken ligt dit anders.

 

We leren ze wel te herkennen, maar niet te benoemen. We zeggen: de geur van warme stroopwafels, of, een windvlaag jasmijn. Een banaan ruikt naar banaan. Oké, ik begrijp het wel, en ik zou het zelf ook zeggen, maar probeer het eens. Wát ruik je als je een banaan ruikt?

 

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

 

Zonder problemen wijzen we iemand op een flard spinazie tussen de tanden maar we dulden liever jarenlang de zweetgeur van een collega dan dat we er iets van zeggen – uit: De taal van smaak

 

  1. Een geurmengsel maakt geuren onherkenbaar

 

Het parfum gelezen? Weet je het nog, de hoofdpersoon van het boek, Jean Baptiste Grenouille, geboren op de vismarkt, had een bieb vol geuren. Een onmens met een onwaarschijnlijk rijk geurvermogen.

 

Ik weet niet hoe het bij jou zit, maar als ik die ene parfum ruik op straat en ik kan zeggen welke dat is, dan is dat omdat ik het zelf gebruik of Albert (mijn man). Maar om nou te zeggen: dat is korianderzaad, roos, jasmijn, topnoten van mandarijn en ga zo maar verder, nee. Het is één parfumgeur, gemaakt van meer dan tien ingrediënten waarvan ik er misschien twee kan achterhalen.

 

Hoe dat kan?

 

Het blijkt dat we geuren in een mengsel amper kúnnen herkennen. Een mengsel maakt onherkenbaar tenzij je een geoefende neuzenaar bent. In deze tijd waar geuren gemaakt worden van een hoos aan e-nummertjes, driedubbel geschud en geroerd, is dat extra gecompliceerd voor onze neuzen. Misschien zelfs funest.

 

Wasverzachterlavendel heeft de plaats ingenomen van de echte, autohandelaren gebruiken een spray met de geur van een nieuwe auto. Probeer ze te vergeten en begin opnieuw. Maak je eigen bibliotheek van geuren – uit: De taal van smaak

 

7 schrijflessen over het schrijven met zintuigen

 

Schrijven met zintuigen, met kraak en smaak, doe je niet een-twee-drie. Ik leerde de volgende schrijflessen:

 

  1. Snuif de hele dag

 

Ga naar de markt. Steek je neus in potten met kruiden en specerijen, ruik aan fruit en groenten bij de supermarkt, ruik aan stenen, het gewiede onkruid uit je tuin, het katoen van je sjaal. Je herkent de geur steeds sneller en in steeds lagere concentraties.

blog schrijven met zintuigen - De taal van smaak

 

  1. Sla een breed palet van associaties op

 

Geur associeert een gevoel of een moment. Je brein werkt anders bij zicht. Als ik zeg ‘André Hazes’ verschijnt er een beeld in je hoofd, als ik zeg ‘notenmuskaat’ dan ruik je iets. Maar als het goed is geeft het woord je brein ook geurassociaties. Misschien waan je je nu in het ouderlijk huis of eet je moeders bloemkool.

 

Dat doen geuren, ze brengen je geestelijk terug. Dus: als je iets ruikt, sla het op. Bijvoorbeeld door het op te schrijven.

 

  1. Doe als Ann Noble, categoriseer en houdt een wijnaromawiel aan

 

Noble werkt met een aromawiel van 12 hoofdcategorieën en 27 subcategorieën, en in totaal 90 specifieke geuren. Die kun je trainen door een geurdoos aan te schaffen.

 

Hoe aardbei ruikt weet je misschien, net als boter, maar hoe ruiken oranjebloesem, viooltjes en brem? Als je het eenmaal weet kun je die woorden ook opvoeren in je teksten.

 

  1. Gebruik brede geurwoorden die iedereen kent

 

Natte hond, muffig, weeïg, rottende of een zweem. Soms raak je daarmee precies de neus van je lezer.

 

  1. Vergelijk het met iets

 

Als je zegt dat een tomaat in Nederland smaakt als een tennisbal, dat de thee geurt naar een bos vol e-nummertjes bosvruchten en lavendel, of dat de boterham je maag vult als gatenkaas, dan heb jij gelijk de smaakpupillen van je lezer aan het werk gezet. En als je het spel eenmaal doorhebt, wordt het steeds leuker!

 

  1. Zet er woorden bij, combineer

Je krijgt smaak in je verhaal door te spelen.

  • Een zoef-wijntje.
  • Komt die boterham uit de droger?
  • Het vlees zwom in een zwembad van jus.
  • Ik beet in katoenen sinaasappelvlees.
  • Zo die koffie is sterk, ik verslik mij bijna in een koffieboon.

 

Bordeaux heeft misschien een aardiger gezicht en een beter figuur, maar de bourgogne heeft spieren en pezen – Roald Dahl

 

  1. Gebruik smaakwoorden

 

Stoffig, stevig, zoompig, stroperig, licht, glibberig, kleverig, dun, dik, waterig, luchtig, gebroken, versplintert, crunchy enz. Deze rij maken en uitprinten bij je schrijfplek zodat je de woorden paraat hebt, kan supernuttig zijn!

Meer doen met zintuigen?

Vind je schrijven met zintuigen lastig? Zou je er beter in willen worden? Meer willen oefenen? Bij de Verdiepingsworkshop helpen we je graag verder. Kijk bijvoorbeeld eens bij Zo geef je beeld aan je verhaal want daar staan zintuigen en metaforen centraal.

×

Bel of App ons gerust

× App ons